แสร้ง สะท้อนให้เห็นว่าสภาพจิตใจของชาวต้าเยี่ยนสงบมั่นคงเพียงใด รสนิยมด้นความงามก็ดูปกติ มองว่าปัจจุบันดีที่สุดแล้ว ไม่จำเป็นต้องเติมเต็มด้วยรูปเคารพ ซึ่งทั้งหมดนี้ล้วนต้องอาศัยความเชื่อมั่นในวัฒนธรรมเป็นอย่างมาก
หลายร้อยหลายพันปีต่อมา รูปสลักหินเหล่านี้ย่อมกลายเป็นอารยธรรมต้าเยี่ยนอันสะท้อนให้เห็นถึงจิตใจและรสนิยมของผู้คนในยุคสมัยนั้น
บางทีรูปสลักเหล่านี้ก็ไม่ได้เป็นรูปองค์พระเสมอไป แต่กลับเป็นรูปมนุษย์ธรรมดา
นักพรตเดินผ่านไปช้าๆ ราวกับเป็นแขกผู้มาเยือน
อันที่จริงเมื่อนานมาแล้วเขาเคยเห็นถ้ำหินลักษณะนี้มาก่อน ทว่าครานั้นเขามองด้วยสายตาของคนรุ่นหลัง
รูปสลักเหล่านี้ล้วนสึกกร่อนไปตามกาลเวลา โพรงถ้ำเป็นเพียงโพรงถ้ำ รูปสลักก็เป็นเพียงรูปสลัก รูสี่เหลี่ยมเล็กใหญ่มากมายรายล้อมรอบพระพุทธรูป นักท่องเที่ยวรุ่นหลังต่างไม่เข้าใจว่ารูนั้นมีไว้เพื่ออะไร แต่ยามนี้กลับเห็นได้ชัดนัก
ไม่ว่าจะเป็นถ้ำหินหรือรูปสลัก ล้วนมีประตู มีขื่อ มีหลังคาทั้งนั้น
รูสี่เหลี่ยมที่เคยเห็นคือช่องเสียบเสาไม้เพื่อค้ำหลังคาวิหารใหญ่เล็กทั้งหลาย แต่ละแห่งล้วนงดงามโอ่อ่า ลายแกะสลักบนขื่อคานวิจิตรตระการตา หาใช่ถ้ำทั่วไป หากแต่เป็นดั่งวัดที่ฝังอยู่ในภูผา แตกต่างจากที่คนรุ่นหลังได้เห็นโดยสิ้นเชิง
ช่างบางคนกำลังติดตั้งประตูถ้ำ บางคนกำลังมุงกระเบื้องบนหลังคา
นักพรตชะลอฝีเท้าลงพลางยื่นศีรษะเข้าไปสำรวจ
“นี่ท่าน ท่านนั่นแหละ…”
ซ่งโ
